Lời dẫn

Trong truyền thống Phật giáo Việt Nam, mùa xuân không chỉ là sự khởi đầu của một năm mới theo lịch pháp, mà còn là biểu tượng của sự tỉnh thức, tái sinh và nuôi dưỡng đạo tâm. Trải qua nhiều thế kỷ, các hệ phái Phật giáo tại Việt Nam – dù khác nhau về phương pháp tu tập và ngôn ngữ biểu đạt – đều gặp nhau ở tinh thần chung: lấy từ bi làm gốc, trí tuệ làm đường, giải thoát làm cứu cánh.

Tập Kệ Chúc Xuân Phật Giáo Việt Nam được tuyển chọn và sáng tác nhằm phản ánh sắc thái riêng của các hệ phái Phật giáo đang hiện diện tại Việt Nam, đồng thời vẫn giữ được tinh thần hòa hợp, viên dung của Phật giáo dân tộc. Các bài kệ được sử dụng trong thiệp xuân, thư chúc Tết, nghi lễ đầu năm, hoặc đọc tụng như lời nhắc nhở tu tập trong những ngày xuân.

PHẦN I. Kệ chúc xuân theo tinh thần Phật giáo Bắc tông (Đại thừa)

1. Kệ 5 chữ

Xuân mới tâm Bồ-đề
Nguyện rộng khắp nhân gian
Từ bi làm cội gốc
Giác ngộ nở hoa lành.

Tâm lành sinh vạn phúc
Hạnh nguyện trải mười phương
Xuân về gieo trí tuệ
Đạo quả mãi viên thường.

2. Kệ 7 chữ

Xuân đến phát khởi nguyện Bồ-đề,
Cứu khổ ban vui khắp mọi bề.
Một niệm từ tâm sinh vạn hạnh,
Đạo mầu hiển lộ giữa trần mê.

Pháp giới xuân sang hoa trí nở,
Từ tâm trải rộng khắp quần sinh.
Nguyện đem công đức làm hương ngát,
Cúng dường mười phương Phật, Thánh, Hiền.

3. Lục bát

Xuân về phát nguyện Bồ-đề,
Đem tâm cứu khổ mà gieo đạo lành.
Đường tu rộng mở quang minh,
Phước huệ song tu, lợi sanh vẹn toàn.

PHẦN II. Kệ chúc xuân theo tinh thần Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử

1. Kệ 5 chữ

Xuân đến giữa lòng thiền
Một niệm lặng trăng in
Cư trần mà lạc đạo
Hoa nở giữa vô minh.

Buông được là xuân mãi
Giữ tâm tức đạo thành
Giữa đời không vướng mắc
Tự tại bước an nhiên.

2. Kệ 7 chữ

Xuân sang chẳng hỏi đến đâu xa,
Tâm lặng là xuân, cảnh cũng hòa.
Cư trần lạc đạo không hai nẻo,
Một niệm quay về dứt mộng tà.

Chuông thiền khẽ động tan sương sớm,
Lá rụng hoa khai cũng đạo mầu.
Xuân đến xuân đi không bận hỏi,
Tâm không trụ trước, pháp bền lâu.

3. Lục bát

Xuân về chẳng ở ngoài sân,
Xuân trong hơi thở, xuân gần đạo tâm.
Cư trần giữ được lặng thầm,
An nhiên tự tại, mê lầm tự tan.

PHẦN III. Kệ chúc xuân theo tinh thần Phật giáo Nam tông (Theravāda)

1. Kệ 5 chữ

Xuân về giữ chánh niệm
Hơi thở rõ từng giây
Giới sinh tâm thanh tịnh
Tuệ nở giữa hôm nay.

Không cầu nhiều phước báu
Chỉ giữ tâm không si
Ngay nơi giờ phút ấy
Niết-bàn chẳng xa gì.

2. Kệ 7 chữ

Xuân đến quán thân trong chánh niệm,
Vô thường soi tỏ khắp năm uẩn.
Giới – Định – Tuệ vun bồi từng bước,
An lạc sinh ngay giữa hiện tiền.

Hơi thở vào ra làm pháp bảo,
Tham, sân, si lặng, trí bừng lên.
Xuân không tìm ở nơi năm tháng,
Giải thoát hiển bày giữa sát-na.

3. Lục bát

Xuân về quán niệm thân tâm,
Thấy ra sinh diệt, lặng thầm buông xuôi.
Giữ tâm tỉnh thức từng hơi,
Ngay trong hiện tại, an vui Niết-bàn.

PHẦN IV. Kệ chúc xuân theo tinh thần Phật giáo Khất sĩ Việt Nam

1. Kệ 5 chữ

Xuân về ôm bát đạo
Chân đất bước thong dong
Một đời không tích trữ
Giải thoát nở trong lòng.

Sống xin ăn nuôi đạo
Học nhẫn nhục làm thầy
Xuân này thêm tinh tấn
Pháp lạc sáng từng ngày.

2. Kệ 7 chữ

Xuân đến hành trì hạnh Khất sĩ,
Ba y một bát đủ an nhiên.
Không cầu danh lợi nơi trần thế,
Chỉ giữ tâm không nhiễm não phiền.

Đường đất rong ruổi gieo hạt pháp,
Bóng chiều lặng lẽ độ nhân sinh.
Xuân về tăng trưởng tâm vô trụ,
Giải thoát theo chân mỗi bước thiền.

3. Lục bát

Xuân về gió sớm chân không,
Bát cơm nuôi đạo, thong dong bước đời.
Không mang tích lũy một lời,
Nhẹ thân nhẹ nghiệp, nhẹ nơi trần gian.

PHẦN V. Kệ chúc xuân theo tinh thần Ni giới Phật giáo Việt Nam

1. Kệ 5 chữ

Xuân về nương giới luật
Tâm sáng tựa trăng rằm
Ni thân gieo hạnh tịnh
Hoa đạo nở âm thầm.

Giữ thân trong phạm hạnh
Nuôi tuệ bằng chánh tri
Xuân này thêm tinh tấn
Giải thoát chẳng xa gì.

2. Kệ 7 chữ

Xuân mới trang nghiêm hạnh xuất trần,
Giới hương thanh tịnh tỏa xa gần.
Ni lưu tiếp bước đường chư Thánh,
Pháp nhũ vun bồi trí với thân.

Một đời nhẹ gót qua sinh diệt,
Chánh niệm soi đường dứt não phiền.
Xuân đến hoa tâm bừng tỉnh thức,
Đạo vàng rạng rỡ giữa nhân thiên.

3. Lục bát

Xuân về giữ trọn giới thân,
Ni tâm thanh tịnh, xa dần trần duyên.
Một đời nương pháp làm thuyền,
Qua sông sinh tử, cập miền an vui.

KẾT

Trong ánh sáng Phật pháp, xuân không chỉ là tiết trời khởi đầu của năm mới, mà chính là sự tái sinh của tâm tỉnh thức. Dù là Tăng hay Ni, Bắc tông hay Nam tông, Trúc Lâm hay Khất sĩ, khi giới được giữ vững, định được nuôi sâu và tuệ được khai mở, thì xuân ấy hiện tiền trong từng hơi thở.

Tập Kệ Chúc Xuân Phật Giáo Việt Nam được biên soạn với tâm nguyện làm một ấn phẩm văn hóa – tâm linh, có thể sử dụng trong các tự viện, cơ sở Phật giáo, gia đình Phật tử và cộng đồng xã hội mỗi độ xuân về.

Nguyện đem công đức biên soạn này hồi hướng pháp giới chúng sinh, đồng thành Phật đạo.