Lời Phật dạy về "Đạo đức gia đình"

Lời Phật dạy về "Đạo đức gia đỡnh"
Gia đỡnh đúng vai trũ là tế bào của xó hội, nhưng bản thõn nú lại giống như một xó hội thu nhỏ. Do vậy, quan hệ đạo đức trong gia đỡnh là cỏi khởi đầu cho quan hệ đạo đức trong xó hội. Trong kinh Thi Ca La Việt (Sỡgalovàda sựttra), Phật dạy bổn phận làm chồng cú 5 điều đối với vợ và làm vợ cũng cú 5 điều đối với chồng bổn phận làm cha mẹ cú 5 điều với con cỏi và con cỏi cũng cú 5 điều với cha mẹ.
Điểm qua tỡnh hỡnh của đời sống xó hội hiện nay, ngoài những việc chỳng ta làm được, cũng khụng ớt những điều đỏng đau buồn. Ta thấy nhan nhản những tệ nạn xó hội được đăng tải trờn cỏc phương tiện thụng tin đại chỳng. Từ việc phỏt ngụn vụ văn húa, đến những hành vi trộm cướp, những vụ tai tiếng…
Chung quy là băng hoại lối sống và đạo đức. Khảo cứu những hiện tượng mất đạo đức trong xó hội, dự giỏn tiếp hay trực tiếp, người ta thấy cú mối quan hệ biện chứng giữa gia đỡnh và xó hội, xem chừng chỳng cú mầm mống từ gia đỡnh mà ra. Do vậy, phải bắt đầu nghiờn cứu từ gia đỡnh.
Gia đỡnh đúng vai trũ là tế bào của xó hội, nhưng bản thõn nú lại giống như một xó hội thu nhỏ. Do vậy, quan hệ đạo đức trong gia đỡnh là cỏi khởi đầu cho quan hệ đạo đức trong xó hội. Trong kinh Thi Ca La Việt (Sỡgalovàda sựttra), Phật dạy bổn phận làm chồng cú 5 điều đối với vợ và làm vợ cũng cú 5 điều đối với chồng bổn phận làm cha mẹ cú 5 điều với con cỏi và con cỏi cũng cú 5 điều với cha mẹ. Chẳng hạn:
“Vợ thờ chồng cú năm việc:
Một là chồng đi đõu về phải đứng dậy nghờnh tiếp. Hai là khi chồng đi khỏi phải lo mọi việc nấu nướng, quột dọn chờ chồng về. Ba là khụng được cỳ lũng dừm dục với người khỏc, chồng cỳ trỏch mắng cũng khụng được cú thỏi độ trỏch mắng lại. Bốn là húy làm theo lời chồng răn dạy, cỳ nhặt được vật gỡ cũng khụng được che giấu. Năm là khi chồng ngủ nghỉ, phải lo sắp xếp xong rồi mới ngủ.
Chồng đối với vợ cũng cú năm điều:
Một là đi đõu phải cho vợ biết. Hai là việc ăn uống đỳng giờ, cung cấp ỏo quần cho vợ. Ba là phải cung cấp vàng bạc chừu bỏu. Bốn là những vật ở trong nhà nhiều ớt đều phải giao phỳ cho vợ. Năm là khụng được ngoại tỡnh, bằng cỏch nuụi dưỡng, hầu hạ, chuyển tài sản”.
Đõy là mối quan hệ hai chiều sũng phẳng, nú khỏc hẳn với tư tưởng quan hệ một phớa: Quõn, thần, phụ, tử và coi khinh phụ nữ (khụng cú Mẫu) của Nho giỏo. Ngẫm ra, người ta chỉ cần thực hiện đỳng những lời dạy của Phật, thỡ thiết nghĩ gia đỡnh trong thiờn hạ hạnh phỳc hơn rất nhiều.
Trong gia đỡnh, quan hệ vợ chồng là điểm xuất phỏt, làm cơ sở cho cỏc mối quan hệ khỏc, vỡ thế nú rất quan trọng. Thực tế khụng ớt trường hợp gia đỡnh hạnh phỳc, hoặc bất hạnh và điều đú để lại di chứng cho thế hệ sau cũng xuất phỏt từ mối quan hệ này. Nhõn tiện cần núi thờm, ngay những đứa trẻ sinh ra trong một gia đỡnh bất hạnh thỡ những thiệt thũi của chỳng đó ghi vào tõm khảm những thiệt thũi ấy, những mặc cảm ấy thường cú khi cả đời chỳng cũng khụng thể xúa được và cũng khụng cú gỡ để bự đắp được! Tỏc giả đó từng đi tỡm hiểu về số phận của những con người hư hỏng… Thỡ thấy rằng, phần lớn đều xuất phỏt từ những gia đỡnh bất hạnh. Mọi người cũng biết rằng, tỡnh yờu là mơ mộng, nhưng hụn nhõn là trỏch nhiệm và đõy thực sự là việc chiến lược của một đời người…Với tầm quan trọng như vậy, nờn Phật cú dạy về 4 loại sống chung:
“Đờ tiện nam sống chung với đờ tiện nữ. Đờ tiện nam sống chung với thiờn nữ. Thiờn nam sống chung với đờ tiện nữ. Thiờn nam sống chung với Thiờn nữ” (Kinh Tăng chi I)
Khi đưa ra 4 loại sống chung, Phật giảng cả một đoạn dài về vấn đề này, chủ yếu Ngài lấy ngũ giới để làm tiờu chớ cho chỳng. Cuối cựng Ngài khẳng định một cuộc sống lý tưởng (Thiờn nam sống chung với Thiờn nữ) là cả hai người đều phải cú đạo đức tốt và sống lương thiện.
Một điều đặt ra là, khụng phải ngay từ đầu người ta đó cú phẩm chất của một thiờn nam hay thiờn nữ, mà cỏi này phải tu luyện, nhiều khi phải tu luyện gian khổ để trở thành lối sống và nếp sống. Như vậy, ngay trong một gia đỡnh, tất cả mọi người chớ ớt cũng phải lấy ngũ giới là tiờu chớ để giữ mỡnh. Chỉ đơn cử, khụng ớt những trường hợp vỡ say rượu sinh ra những hậu quả khụng lường trước được như cha giết con, chồng hại vợ… Anh em chia lỡa, kiện cỏo lẫn nhau để rồi gia đỡnh tan nỏt.
Phổ quỏt hơn, con người núi riờng (khụng phải là chỳng sinh núi chung), phải biết chế ngự và đi đến từ bỏ tập khớ sinh tử. Đú là tham, sõn, si, nú bắt nguồn từ ỏi dục, cho nờn ỏi dục là nguồn gốc của mọi đau khổ. Khỏi quỏt thỡ tất cả những hiện tượng gõy rắc rối cho xó hội hiện nay, suy cho cựng nú từ cỏi tõm hữu ngó mà ra.
Từ quan hệ vợ chồng, chỳng ta cú thể mở rộng đến quan hệ ụng bà và chỏu chắt, đồng thời nếu giữ được cỏc giới đú thỡ rừ ràng, ớt ra cũng cú thể gọi là một gia đỡnh hạnh phỳc. Tuy chưa cú điều kiện thống kờ, nhưng cũng phải thừa nhận rằng, những gia đỡnh cú đạo (bất kể là đạo nào), thường cú nếp sống đạo đức, văn húa tốt hơn, đồng thời những vụ ly hụn, đổ vỡ… (nếu cú) cũng ớt hơn gấp nhiều lần so với những gia đỡnh khụng cú đạo. Đõy là một điều cũng đỏng để chỳng ta suy ngẫm, phải chăng Trần Tế Xương đó hơn một lần nhận xột: “nhà kia lỗi đạo…”.
Một điều thực tế cho thấy, hiện nay cỏc gia đỡnh phật tử, ớt nhiều người ta đó thực hiện cú hiệu quả và thiết thực những điều Phật dạy về hạnh phỳc gia đỡnh.
Tạ Chớ Hồng