Phát huy giá trị văn hóa Phật giáo Bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Nhân kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam và Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển” do Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban TƯ MTTQ Việt Nam, Báo Đại đoàn kết, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), phối hợp tổ chức, TS Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc và Tôn giáo Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đã có chia sẻ với Báo Đại đoàn kết về hành trình phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo, góp phần gắn kết cộng đồng, lan tỏa tinh thần nhân ái và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới.

PV: Thưa ông, từ góc độ văn hóa và đời sống xã hội, ông đánh giá như thế nào về vai trò của Phật giáo trong việc góp phần xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc?

TS Nguyễn Văn Thanh: Nhìn lại lịch sử 2000 năm qua, có thể khẳng định, từ khi vào Việt Nam đến nay, Phật giáo Việt Nam luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc, tích cực “Hộ quốc an dân”, vì vậy đã góp phần rất tích cực trong xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngay từ buổi đầu mới được truyền vào nước ta, Phật giáo đã được các bậc Tổ sư tiền bối tiếp thu một cách có chọn lọc, dựa trên các điều kiện cụ thể của nước nhà để hoằng dương Phật pháp, lợi lạc quần sinh và tạo nên một đạo Phật rất Việt Nam gắn bó mật thiết không thể phân ly trong lòng dân tộc.

Do sự tương đồng giữa giáo lý “Từ bi - Hỷ xả”, “Cứu khổ cứu nạn” của nhà Phật với tư tưởng, tình cảm và truyền thống nhân văn của người Việt nên trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, đạo Phật đã luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc. Những giá trị tốt đẹp của đạo Phật đã góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng; khơi dậy truyền thống nhân ái, bao dung, tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam.

Những giá trị cốt lõi của văn hóa Phật giáo như từ bi, hỷ xả, bao dung, hướng thiện và tinh thần sẻ chia được phát huy như thế nào trong việc gắn kết cộng đồng và hạn chế những khác biệt trong xã hội hiện nay, thưa ông?

Những giá trị cốt lõi đó của văn hoá Phật giáo vừa tương dung vừa góp phần bồi đắp, lý luận hoá và củng cố, lan toả thành truyền thống tốt đẹp: tương thân tương ái, uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa của dân tộc. Tư tưởng từ bi, hỷ xả, tức cứu khổ, ban vui của Phật giáo có ý nghĩa nhân bản rất sâu sắc, nó hướng con người đến nhận thức và hành động sẻ chia nỗi khổ của người khác, của cộng đồng, từ đó hình thành lối sống vị tha, cảm thông, dấn thân phục vụ tha nhân và cộng đồng, đặt lợi ích của tập thể, của cộng đồng và đất nước lên trên lợi ích cá nhân, vị kỷ.

Điều đó có ý nghĩa giáo dục, định hướng nhân cách và khát vọng dấn thân, cống hiến rất sâu sắc đối với mỗi người dân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam hôm nay.

Vậy thưa ông, vai trò của các tăng ni, Phật tử trong việc xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, thực hiện nếp sống văn minh và lan tỏa tinh thần sống tốt đời, đẹp đạo hiện nay đã được phát huy như thế nào?

- Phát huy tinh thần phụng đạo yêu nước và vai trò là thành viên tích cực trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện phương châm: “Đạo Pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”, trong những năm qua, các thành viên của Giáo hội, Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố và tăng ni và phật tử cả nước đã tích cực tham gia các phong trào thi đua ích nước lợi dân. Tiêu biểu như tham gia thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu” do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động; đẩy mạnh phong trào “Xây dựng chùa tinh tiến”, “Xây dựng chùa văn hóa” ở nhiều nơi; tham gia đóng góp xây dựng dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; tham dự các Hội nghị quán triệt nội dung Nghị quyết Đại hội Đảng;…

Về tham gia cơ quan dân cử, Mặt trận và đoàn thể các cấp, tăng ni và phật tử tiêu biểu trong toàn Giáo hội đã tích cực tham gia Quốc hội, HĐND, tham gia Uỷ ban MTTQ Việt Nam và ban chấp hành các đoàn thể. Từ đó, đã xuất hiện nhiều gương điển hình, người tốt việc tốt, giàu lòng nhân đạo…được Đảng, Nhà nước, MTTQ  Việt Nam trao tặng nhiều Huân chương, Bằng khen, Giấy khen các loại và Giáo hội Phật giáo Việt Nam tặng nhiều Bằng Tuyên dương công đức.

Với chính sách nhất quán tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo và sự quan tâm thường xuyên của Giáo hội; sự hướng dẫn, tạo điều kiện của Nhà nước, MTTQ Việt Nam, số lượng tăng ni, phật tử và cơ sở tự viện ngày càng phát triển. Nhiều Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố cùng phật tử và nhân dân đã trùng tu, tôn tạo và xây dựng mới hàng nghìn ngôi chùa cảnh, chùa văn hóa khang trang, to đẹp.

Trong 45 năm qua, đã có hàng chục nghìn đầu kinh sách, văn hóa phẩm Phật giáo với hàng trăm triệu ấn phẩm được in ấn, phát hành trong toàn quốc. Nhiều tờ báo, tạp chí, website của Trung ương Giáo hội và Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố, các Tổ đình lớn đã ra đời và đi vào hoạt động thiết thực, góp phần phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức nhân bản của Phật giáo và bản sắc văn hoá dân tộc trong đời sống xã hội.

Từ thực tiễn hoạt động của Giáo hội và đồng bào Phật tử, ông đánh giá như thế nào về những đóng góp của Phật giáo trong việc đồng hành cùng MTTQ Việt Nam, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc?

- Là tổ chức thành viên tích cực của MTTQ Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, thông qua việc tích cực hưởng ứng các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động do Mặt trận phát động; đồng thời phát huy hiệu quả các giá trị văn hoá, đạo đức và nguồn lực của Phật giáo trong công tác an sinh xã hội, phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và đối ngoại nhân dân...

Những hoạt động đó không chỉ lan tỏa các giá trị nhân văn của Phật giáo mà còn góp phần tập hợp tăng ni, phật tử và các tầng lớp nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây cũng là phương thức cơ bản để phát huy vai trò của Phật giáo trong giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu tăng cường đồng thuận xã hội và khơi dậy mọi nguồn lực cho phát triển đất nước ngày càng trở nên cấp thiết.

Trong giai đoạn hiện nay, theo ông cần làm gì để những giá trị tốt đẹp của văn hóa Phật giáo tiếp tục được phát huy, lan tỏa trong đời sống xã hội và đóng góp thiết thực hơn nữa vào sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc?

- Tôi cho rằng, trước hết cần nâng cao nhận thức, tiếp tục hoàn thiện thể chế và các chính sách, pháp luật về phát huy vai trò, nguồn lực của Phật giáo nói riêng và các tôn giáo Việt Nam nói chung trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

Xác định rõ vai trò, nguồn lực của Giáo hội Phật giáo Việt Nam với tư cách là tổ chức thành viên của MTTQ Việt Nam trong việc tập hợp tăng ni, phật tử và nhân dân hưởng ứng các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến hoạt động của MTTQ Việt Nam và công tác tôn giáo theo hướng tạo điều kiện thuận lợi để các giá trị văn hóa, đạo đức và nhân văn của Phật giáo được phát huy hiệu quả trong đời sống xã hội; đồng thời, kiên quyết đấu tranh với các hành vi lợi dụng tôn giáo để chia rẽ khối đại đoàn kết, truyền bá mê tín dị đoan hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Đổi mới nội dung và phương thức phát huy vai trò của Phật giáo trong các phong trào thi đua yêu nước và các cuộc vận động của MTTQ Việt Nam cũng là một yếu tố vô cùng quan trọng. Cần tiếp tục khuyến khích tăng ni, phật tử tích cực tham gia các phong trào, cuộc vận động gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, như “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Cả nước chung tay vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau”, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, chăm lo người yếu thế và xây dựng cộng đồng an toàn, đoàn kết.

Thông qua các hoạt động này, các giá trị nhân văn của Phật giáo được chuyển hóa thành những hành động thiết thực, góp phần tăng cường sự gắn kết giữa đồng bào có đạo và không có đạo, củng cố niềm tin xã hội và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cần tiếp tục phát huy vai trò của Phật giáo trong đối ngoại nhân dân và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Qua đó, lan tỏa hình ảnh một đất nước hòa bình, nhân văn, đoàn kết và phát triển; đồng thời tăng cường sự đồng thuận quốc tế, tạo thêm nguồn lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây cũng là điều kiện để phát huy vai trò của Phật giáo Việt Nam trong tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc gắn với mở rộng đoàn kết quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trân trọng cảm ơn ông!

Việt Hà (thực hiện)